Phân biệt được các loại hợp đồng, biết những điều khoản phải đọc kỹ và cách tự bảo vệ quyền lợi khi ký kết và khi bị vi phạm hợp đồng.
1. Hai loại hợp đồng chính
| Loại hợp đồng | Ký giữa | Nội dung chính |
|---|---|---|
| Hợp đồng đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài | Doanh nghiệp dịch vụ ↔ Người lao động | Quyền, nghĩa vụ hai bên; chi phí; thời hạn; ngành nghề; tiền lương; xử lý khi có tranh chấp. |
| Hợp đồng lao động | Người lao động ↔ Người sử dụng lao động (công ty Nhật) | Công việc, nơi làm việc, thời giờ làm việc - nghỉ ngơi, tiền lương, bảo hiểm, an toàn lao động. |
Ngoài ra còn có hợp đồng/thỏa thuận ký quỹ (nếu có) và các phụ lục đi kèm. Mọi văn bản đều cần đọc kỹ trước khi ký.
2. Những điều khoản phải đọc kỹ trước khi ký
- Tiền lương và phụ cấp: mức lương cơ bản, cách tính làm thêm giờ, các khoản khấu trừ (thuế, bảo hiểm, ký túc xá).
- Thời hạn hợp đồng và điều kiện gia hạn/chấm dứt.
- Ngành nghề, công việc, địa điểm làm việc cụ thể.
- Thời giờ làm việc, ngày nghỉ, nghỉ phép.
- Các loại chi phí người lao động phải nộp (phải đúng quy định, có hóa đơn, biên lai).
- Chế độ bảo hiểm, khám chữa bệnh, tai nạn lao động.
- Điều khoản xử lý tranh chấp và bồi thường.
- Điều kiện chỗ ở, tiền nhà, điện nước (ai trả, trừ bao nhiêu).
3. So sánh "lương gộp" và "lương thực nhận"
| Khái niệm | Ý nghĩa |
|---|---|
| Lương gộp (総支給) | Tổng lương trước khi trừ thuế, bảo hiểm, tiền nhà... |
| Khấu trừ (控除) | Thuế, bảo hiểm xã hội/y tế, tiền ký túc xá, điện nước... |
| Lương thực nhận (手取り) | Số tiền thực sự nhận về tay = Lương gộp − Khấu trừ |
Hãy hỏi rõ lương thực nhận sau khi trừ các khoản. Một mức "lương gộp cao" nhưng bị trừ nhiều có thể thấp hơn nơi khác. Hỏi kỹ về tiền nhà, điện nước, các khoản công ty trừ hằng tháng.
4. Nguyên tắc vàng khi ký hợp đồng
- Đọc kỹ toàn bộ nội dung, hỏi lại những điểm chưa rõ trước khi đặt bút ký.
- Không ký vào giấy tờ trống hoặc bằng tiếng nước ngoài mà mình không hiểu.
- Giữ một bản hợp đồng (bản tiếng Việt và bản dịch) để đối chiếu khi cần.
- Cảnh giác với cam kết "lương cao bất thường" hoặc yêu cầu nộp phí trái quy định.
- Yêu cầu giải thích bằng tiếng Việt những điều khoản quan trọng.
5. Khi quyền lợi trong hợp đồng bị vi phạm
Nếu công ty không thực hiện đúng hợp đồng (trả thiếu lương, làm sai ngành nghề, điều kiện tồi tệ), người lao động cần:
- Giữ bằng chứng: hợp đồng, bảng lương, tin nhắn, ảnh chụp, ghi âm (nếu có).
- Liên hệ nghiệp đoàn quản lý và doanh nghiệp phái cử để được giải quyết.
- Báo OTIT hoặc Ban Quản lý lao động Việt Nam tại Nhật nếu chưa được giải quyết.
- Tuyệt đối không tự ý bỏ trốn vì sẽ mất hết quyền lợi và vi phạm pháp luật.
Lan bị công ty trả lương ít hơn so với hợp đồng. Thay vì bỏ trốn, Lan giữ bảng lương làm bằng chứng và báo nghiệp đoàn. Nghiệp đoàn làm việc với công ty và Lan được truy trả khoản còn thiếu. → Làm đúng cách thì quyền lợi được bảo vệ.