Nắm được khung pháp lý của Nhật Bản đối với thực tập sinh: tư cách lưu trú, quyền - nghĩa vụ, và những điều tuyệt đối không được vi phạm.
1. Các tư cách lưu trú phổ biến
| Chương trình | Tiếng Nhật | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Thực tập kỹ năng | 技能実習 (Ginō Jisshū) | Vừa làm vừa học kỹ năng, thường 1–3 năm (có thể tới 5 năm). |
| Kỹ năng đặc định | 特定技能 (Tokutei Ginō) | Lao động có tay nghề; loại 1 tối đa 5 năm, loại 2 có thể gia hạn dài hơn. |
Tổ chức OTIT (Hiệp hội Thực tập kỹ năng quốc tế Nhật Bản / 外国人技能実習機構) là cơ quan giám sát, bảo vệ quyền lợi thực tập sinh và tiếp nhận khiếu nại.
Nhật Bản đã thông qua việc cải tổ chương trình Thực tập kỹ năng thành chương trình mới "Đào tạo - Việc làm" (育成就労 / Ikusei Shūrō), dự kiến áp dụng dần trong các năm tới. Mục tiêu là bảo vệ người lao động tốt hơn và tạo lộ trình nâng lên Kỹ năng đặc định. Hãy theo dõi hướng dẫn chính thức từ nghiệp đoàn và cơ quan quản lý để cập nhật.
2. Quyền của thực tập sinh theo pháp luật Nhật
- Được trả lương không thấp hơn mức lương tối thiểu của tỉnh/thành nơi làm việc.
- Được tham gia bảo hiểm (y tế, hưu trí, tai nạn lao động, thất nghiệp theo quy định).
- Được nghỉ ngơi, nghỉ phép theo Luật Tiêu chuẩn lao động Nhật Bản (労働基準法).
- Được trả thêm tiền khi làm thêm giờ (残業 - zangyō) theo đúng quy định.
- Không bị thu giữ hộ chiếu, thẻ lưu trú; không bị ép buộc lao động.
- Được khiếu nại lên nghiệp đoàn, OTIT hoặc cơ quan chức năng khi bị xâm phạm quyền lợi.
3. Nghĩa vụ và những điều phải tuân thủ
- Luôn mang theo thẻ lưu trú (在留カード / Zairyū card) bên người.
- Làm đúng ngành nghề, đúng nơi đã đăng ký trong tư cách lưu trú.
- Không được làm thêm (arubaito) trái phép ngoài hợp đồng — đây là vi phạm nghiêm trọng.
- Gia hạn tư cách lưu trú đúng hạn; khai báo khi thay đổi địa chỉ tại cơ quan hành chính (市役所 - shiyakusho).
- Đóng thuế và bảo hiểm đầy đủ.
- Tuân thủ luật giao thông, luật phòng cháy và quy định cộng đồng.
4. Thẻ lưu trú (在留カード) — giấy tờ quan trọng nhất
Thẻ lưu trú ghi họ tên, quốc tịch, tư cách lưu trú, thời hạn, có/không được phép làm việc. Bạn phải:
- Luôn mang theo bên người — cảnh sát có thể yêu cầu xuất trình.
- Không cho người khác mượn, không làm giả, không tẩy xóa.
- Báo mất ngay nếu bị thất lạc; xin cấp lại theo quy định.
- Gia hạn (更新 - kōshin) trước khi hết hạn để không trở thành cư trú bất hợp pháp.
5. Hành vi vi phạm pháp luật hình sự thường gặp (phải tránh tuyệt đối)
- Trộm cắp (kể cả đồ giá trị nhỏ trong siêu thị - manbiki) — bị bắt, truy tố và trục xuất.
- Đánh nhau, gây thương tích.
- Lái xe khi chưa có bằng hợp lệ tại Nhật hoặc sau khi uống rượu (xử lý rất nặng).
- Tham gia đánh bạc, ma túy, đua xe.
- Mua bán, sử dụng thẻ lưu trú/giấy tờ giả; cho mượn tài khoản ngân hàng cho mục đích lừa đảo.
- Quay lén, đăng tải nội dung vi phạm pháp luật.
Ở Nhật, ngay cả lỗi nhỏ như trộm cắp vặt cũng bị xử lý nghiêm và để lại tiền án, dẫn đến mất tư cách lưu trú và bị trục xuất. "Một phút bồng bột — cả tương lai trả giá."